Muris Muvazaasına Dayalı Tapu İptali ve Tescil Davaları

Mirasbırakanın mirasçıları aleyhine gerçekleştirdiği malvarlığı devirleri, özellikle mirasbırakanın bazı mirasçıları diğerlerine göre dezavantajlı duruma düşürmek veya onları miras yoluyla gerçekleşecek malvarlığı geçişinden dışlamak amacıyla sağlığında malvarlığı değerlerini devretmesi hâlinde gündeme gelir.

Bu durum özellikle taşınmazların ve diğer gayrimenkullerin devrinde önem taşımaktadır. Uygulamada, bir taşınmazın görünüşte ivazlı bir satış işlemiyle devredildiği, ancak tarafların gerçek iradesinin karşılıksız bir devir yönünde olduğu durumlarla sıklıkla karşılaşılmaktadır.

Bu nedenle hukuki değerlendirmede, görünüşte gerçekleştirilen hukuki işlemin mirasbırakanın gerçek iradesine uygun olup olmadığı veya başka bir hukuki işlemin yalnızca görünüşteki işlemle gizlenip gizlenmediği belirleyici olmaktadır.

Hukuki Şartlar

Mirasbırakanın gerçekleştirdiği bir malvarlığı devrinin mirasçıları zarara uğratma amacı taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesinde, somut olayın tüm koşulları birlikte dikkate alınmalıdır.

Bu kapsamda özellikle;

• mirasbırakanın işlemdeki gerçek amacı ve iradesi,
• taşınmazın işlem tarihindeki gerçek değeri,
• tapuda gösterilen satış bedeli,
• satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği,
• devralanın ve mirasbırakanın ekonomik durumları,
• mirasbırakan ile mirasçıları arasındaki kişisel ve ailevi ilişkiler,
• taşınmazın devirden önceki ve sonraki kullanım şekli

önem taşıyan hususlar arasında yer almaktadır.

Ancak bu unsurlardan hiçbiri tek başına kesin bir sonuca ulaşılması için yeterli değildir. Hukuki değerlendirme, somut olayda ortaya konulan tüm vakıa ve delillerin birlikte değerlendirilmesi suretiyle yapılmalıdır.

İspat Usulü

Bu tür uyuşmazlıklarda tapu kayıtları, önceki devirlere ilişkin belgeler, mirasçılık durumunu gösteren belgeler, taşınmazın değerine ilişkin rapor ve belgeler, banka kayıtları, ödeme belgeleri, tanık beyanları ve tarafların ekonomik durumunu gösteren belgeler delil olarak değerlendirilebilir.

Özellikle tapuda satış olarak gösterilen işlemin gerçekte bir satış olup olmadığı ve tarafların gerçek iradesinin bu işlemle örtüşüp örtüşmediği ortaya konulmalıdır.

Bu kapsamda, satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği ve devralanın ekonomik durumunun söz konusu bedeli ödemeye elverişli olup olmadığı da önem taşıyabilir.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Bu tür uyuşmazlıklarda bütün talepler bakımından geçerli olan tek ve genel bir zamanaşımı veya hak düşürücü sürenin bulunduğu şeklinde kategorik bir değerlendirme yapılması doğru değildir.

Somut olayda uygulanabilecek sürelerin belirlenmesi için öncelikle talebin hukuki niteliği, tapu kaydının oluşum şekli, taşınmazın geçmiş kayıtları, kadastro işlemlerinin tarihi ve kesinleşme durumu ile varsa daha önce yürütülmüş yargılamalar incelenmelidir.

Dolayısıyla süre bakımından yapılacak değerlendirme, yalnızca genel bir süre kuralına dayanılarak değil, taşınmazın geçmişi ve somut olayın bütün özellikleri dikkate alınarak yapılmalıdır.

Muris Muvazaası ile Tenkis Davası Arasındaki Fark

Mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekleştirdiği muvazaalı işlemlere dayanan talepler ile tenkis talepleri farklı hukuki temellere dayanmaktadır.

Muris muvazaasında esas olarak, mirasbırakanın görünüşte gerçekleştirdiği işlem ile gerçek iradesi arasındaki farklılık ve bu işlemin mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıyıp taşımadığı incelenmektedir.

Tenkis davasında ise mirasbırakanın yaptığı tasarrufun, mirasçıların kanunen korunan saklı paylarını ihlal edip etmediği değerlendirilir.

Bu nedenle her iki dava türünün hukuki şartları, ispat konusu, sonuçları ve tabi oldukları süreler birbirinden farklıdır.

Dava Açılmadan Önce Yapılması Gereken İnceleme

Dava açılmadan önce öncelikle mirasbırakanın ölüm tarihi, mirasçılık belgesi, taşınmazın güncel ve geçmiş tapu kayıtları, devir işleminin tarihi ve niteliği, tapuda gösterilen satış bedeli, taşınmazın işlem tarihindeki gerçek değeri, ödeme kayıtları ve kadastro belgeleri incelenmelidir.

Ayrıca varsa önceki dava dosyaları ve yargılama sonuçları da değerlendirilmelidir.

Bunun yanında mirasbırakanın diğer malvarlığı değerleri ve sağlığında gerçekleştirdiği diğer tasarrufların incelenmesi de işlemin gerçek amacının ortaya çıkarılması bakımından önem taşıyabilir.

Tüm bu incelemeler sonucunda somut olay bakımından ileri sürülebilecek hukuki talepler, uygulanabilecek süreler ve izlenmesi gereken hukuki yol belirlenmelidir.